De Ideale Bibliotheek omarmt nieuwe huisstijl

Ten behoeve van de uitrol en de implementatie van de landelijke huisstijldragers is besloten om samen te werken met Biblionet. Biblionet heeft hiervoor een bestelapplicatie ingericht. Na aanmelden krijgt u een inlogcode, waarmee het volgende direct beschikbaar is:

De bibliotheek had altijd het beeldmerk van haar lezertjes. Dat komt uit de 70-er jaren. Dat beeldmerk werd echter niet vergezeld van een gezamenlijke stijl – en je zag dan ook dat er overal verschillende invullingen ontstonden – en dat het ook op veel (de meeste) plaatsen verdween. In de Agenda voor de Toekomst hebben we als openbare bibliotheken vastgesteld dat we veel meer als een gezamenlijk ‘sterk’ merk willen opereren. Eén merkbeeld, één stijl, klantgerichter, gezamenlijke campagnes. Een kort onderzoekje waaraan tweederde van alle bibliotheken meewerkte, leerde dat een kleine 90% behoefte heeft aan een gezamenlijk merkbeeld . En er is nu een nieuw merkbeeld – en een nieuwe stijl. Dat is samen met een groot aantal bibliotheken en bibliotheekorganisaties ontwikkeld en wordt breed gesteund door de bibliotheken. Het is een zeer herkenbaar beeldmerk geworden, dat uitstraalt waar we voor staan, onze ideeën en ambities. Met een landelijke huisstijl, presentatie, inrichting, dienstverlening, die helemaal toegespitst is op de rol die we willen spelen als bibliotheek.

Een gezamenlijk merkbeeld geeft veel meer synergie in acties en campagnes, scheelt aanmerkelijk in kosten bij de uitvoering en stimuleert het kopiëren van succesvolle initiatieven.
Waar staat de nieuwe bibliotheek en het nieuwe beeldmerk voor?
Het logo is ontworpen op basis van een briefing en beschrijving van wat het hart is van de ‘nieuwe’ bibliotheek, namelijk Schatkamer en Ontmoetingsplaats. In relatie tot de bibliotheek staat dat voor ‘een levendige plek waar verbindingen worden gelegd’. De wereld is een ontdekkingsplek, je kunt er dingen ontdekken die je zelf niet had kunnen bedenken en de bibliotheek helpt je op weg. Dit is gebaseerd op de omslag die de bibliotheek doormaakt van een functionele naar een vooral emotionele beoordeling. De basis (vrije toegang tot cultuur en informatie) blijft voorop staan, maar wordt anders vertaald. Met deze positionering krijgt de bibliotheek een ziel en wordt daarop ook ingericht. Belangrijk is dat de bibliotheek zichzelf een positie toekent als schatkamer én ontmoetingsplaats in de wereld van cultuur en informatie.

Schatkamer
De bibliotheek heeft alle (in Nederland uitgegeven) boeken, films en muziek – misschien niet vandaag, maar dan toch binnen een paar dagen. (Collectie Nederland). En ze is intermediair als je zoekt naar cultuurdragers (vastgelegde balletvoorstellingen, documentaires, achtergrondartikelen over schrijvers, etc).
De bibliotheek is daarmee ook een intermediair naar de informatie. Kun je het in Google niet vinden – vraag het de bibliotheek. Dat gebeurt bijvoorbeeld al heel gericht naar het onderwijs, maar het geldt eigenlijk ook ín de bibliotheek.
In de ‘cultuur-tak’ gaat het over verhalen – over ‘reizen met je geest’. Of dat nu is in woord, in muziek, of in een verhaal in een speelfilm of game – de bibliotheek neemt je mee naar andere werelden. En zoals gezegd: je vindt er alles over de volle breedte. Het is met recht een schatkamer – en heeft voor iedereen iets naar zijn of haar belangstelling.
Je komt er door browsen en snuffelen, ontdekken. Het is daarmee ook een proeftuin. Door proberen ontdek je nieuwe mogelijkheden, krijg je onverwachte extra’s. De bibliotheek helpt je je smaak ontwikkelen. En dat kan alleen vrij en zonder beperkingen in de bibliotheek.

Ontmoetingsplaats
Overigens is de bibliotheek óók een plaats van ontmoeting. Je kunt er werken, studeren – met goede koffie en voorzieningen zoals internet. Het is een centrale plaats in elke stad in Nederland, vrij toegankelijk – en gericht om je te helpen.
De bibliotheek wil die warmte, openheid en hulpvaardigheid ook veel meer uitstralen dan vroeger. Het is echt een plaats waar je de wereld vindt. Ook met veel vrolijkheid en plezier trouwens.
Al deze karakteristieken zijn terug te vinden in het nieuwe merkbeeld – van logo tot uitwerking in diensten en inrichting.
Loopt de invoering van de nieuwe huisstijl parallel aan een herpositionering van het merk bibliotheek?
Ja. De bibliotheek is over de volle breedte bezig met haar aanbod en dienstverlening. Dat is overigens een proces dat al jaren aan de gang is, maar nu versnelt. Er zijn nieuwe inrichtingsconcepten, aansluitend op deze huisstijl, er wordt gewerkt aan één landelijke digitale bibliotheek.

Ja. De bibliotheek is over de volle breedte bezig met haar aanbod en dienstverlening. Dat is overigens een proces dat al jaren aan de gang is, maar nu versnelt. Er zijn nieuwe inrichtingsconcepten, aansluitend op deze huisstijl, er wordt gewerkt aan één landelijke digitale bibliotheek.

Het vignet is een modernisering van ons oude logo, de twee ‘lezertjes’. Dat logo werd door de meeste bibliotheken niet meer gebruikt, maar was en is nog wel breed bekend. We hebben die traditie niet willen verlaten. Dus je ziet opnieuw een ‘lezertje’ met een ‘samen’ element (dak, samen rond een tafel: je kunt er nogal wat inzien).
We wilden een vrolijk, levendig, modern en ‘nationaal’ kleurbeeld. Dat vroeg om een begrenzing. Ook heel praktisch bleek dat zonder afgrenzing het vignet (het ‘lezertje’) al snel ten onder ging op drukke pagina’s. Daarentegen is het huidige logo erg opvallend, krachtig en niet snel vergeten. Dus die kleuren en afgrenzing blijkt heet waardevol.
De vorm van de afgrenzing is onderwerp van studie geweest. Maar probeer het. Rondje, vierkante, etc. Het werk niet. En we wilden per se ook een ‘warme’, ‘ronde’ vorm. Deze bleek gewoon het beste te werken.

Het logo wordt opgebouwd door een basiskleur en een accentkleur. De accentkleur is oranje (PMS 021) voor het vignet, omdat deze kleur eigentijds is, staat voor Nederland, passie en plezier. Antraciet (PMS 418) voor het woordbeeld, omdat dit redelijk ‘basic’, puur en simpel is. Vooral de antraciet zal ook heel goed toepasbaar zijn in het interieur.

We willen aansluiten op hoe klanten over ons praten. Meer spreektaal. Zoals we er “op straat” over spreken. Als je de weg vraagt, dan vraag je naar ‘de bibliotheek’ of ‘de bieb’. We zeggen niet ‘Theek 5’ of ‘Bibliotheek Eindhoven’, maar ‘de bibliotheek’. Dus het woord bibliotheek moest centraal. Dat is een simpele merknaam die uitstijgt boven vestigingen in een stad en we moeten het ook liefst versterken. Dus alle fancy namen weer geleidelijk aan vervangen (of nieuwe zien tegen te houden) en ons weer zo veel mogelijk concentreren op onze kernnaam ‘de bibliotheek’ en als merk meer lading geven. (NB. Het woord ‘openbare’ uit de openbare bibliotheek was al afgevallen; zo praat niemand over ons)
Er waren dus 3 opties:
Bibliotheek
De Bibliotheek of de Bibliotheek (of de bibliotheek of dé bibliotheek)
de Bieb

De Bieb viel af omdat het te populair (‘popi’) was. Om die reden is er overigens ook niet ‘dé’ verkozen. Bibliotheek kon ook, maar sloot niet aan op de intentie van spreektaal. Het is wat plechtiger, meer institutioneel.
Er is nog wat uitgeprobeerd door in het verkozen woordbeeld ‘de’ weg te halen of toe te voegen (en ook met ‘De’). In de praktijk bleek het met ‘de’ ook gewoon beter (natuurlijker) te staan. En dat was het laatste zetje

Ja, het woord openbare is bewust weggelaten. Het heeft namelijk alleen betekenis binnen onze eigen branche, maar niet voor de klant. Dat er geheel andere type bibliotheken bestaan is ook niet relevant voor hen; iedereen heeft het over ‘de bibliotheek’.

”... is van iedereen” wordt de gezamenlijke pay-off. Deze pay-off wordt alleen gebruikt in campagnematige uitingen en altijd in combinatie met het logo. Er komt nog een ontwerp voor gebruik van het logo in combinatie met de pay-off.

Nee, iedere bibliotheek is autonoom in deze beslissing. Er zullen dus bibliotheken zijn die het nog niet gebruiken. Gedurende de ontwikkeling – in korte tijd, twee/drie maanden – bleek het concept aantrekkelijk en trok meer belangstelling. Inmiddels hebben vele bibliotheken (bibliotheekorganisaties) zich gemeld mee te willen doen. En het is met luide instemming begroet op de Algemene Ledenvergadering. Daardoor is er nu toch een landelijke stijl – met veel gebruikers. Bibliotheken zijn en blijven autonoom, maar het is zonde (in geld en in gemeenschappelijke kracht) om niet mee te doen. Dat wordt ook breed gedeeld.

We kunnen nu niet direct een lijstje geven. Maar het betreft 2 provincies (Groningen, Overijssel) en straks wellicht ook Utrecht. Een aantal andere provincies heeft interesse aangegeven. Er zijn vele individuele bibliotheken (Haarlem, Vlissingen, Vught, een groep binnen de provincie Utrecht, etc etc.) die al op korte termijn overgaan – of dat al zijn. Op korte termijn – binnen een jaar verwachten we een overgang van een kwart van alle bibliotheken. Binnen twee jaar zal dat meer dan de helft zijn.

Een belangrijk nadeel was een grote verdeeldheid over de bestaande stijlen. Het was dan ook handiger om met een nieuwe stijl te komen en daar velen achter te verenigen. Door de bundeling van de twee vernieuwende provincies (Groningen en Overijssel) ontstond er direct ‘massa’.
Een ander belangrijk punt is dat deze stijl speciaal gemaakt is op de gehele branche. Dat betekent flexibiliteit (vele koepels, vele namen, voor website tot en met inrichting) en voor veel (sub)labels. Die flexibiliteit was in de meeste ontwerpen niet voorzien. In de praktijk hadden we dan toch tegen veel gedoe – tegen veel herontwerp op gelopen.

Niet elke bibliotheek die een uitgewerkte stijl heeft, kan zo maar overstappen. Er zijn praktische beperkingen, zoals grote voorraden, er zijn nog afspraken met de gemeente, investeringen zijn niet afgeschreven, enzovoorts. Overigens betreft deze beperkingen vaak vooral grafisch werk; er zijn maar weinig bibliotheken die hun huisstijl ook naar de ruimte hebben vertaald.
Om die reden hebben veel bibliotheken bij ons aangekondigd een overgang in te stellen. Ze gaan dan in 1 tot 3 jaar over. Daarbij moeten ze afspraken maken met de gemeente, hun voorraden gebruiken. Er is ook een soort ‘overgangsset’. Daarmee kun je toch al elementen overnemen – voor een afgesproken tijdsduur van zeg 2-3 jaar.
Uiteindelijk kun je natuurlijk ook een logo van je gemeente kwijt - op je folders bijvoorbeeld. Dat gebeurt nu ook vaak genoeg, dat er meerdere afzenders op een folder staan. Daar zit het probleem niet. Wat niet moet is dat het gemeentelogo ín het bibliotheek logo komt. Dat heeft geen enkele zin (want wat wil je overdragen?), maar het leidt ook tot een kakofonie en tot meer kosten. Maar in sommige gemeentes zal het misschien nodig zijn dat bibliotheken hun wethouder overtuigen dat iedereen er beter van wordt – ook de gemeente - als de bibliotheken meer als eenheid gaan opereren.

Het nieuwe merkbeeld is nadrukkelijk ontworpen om over een breed spectrum toegepast te kunnen worden. Dus er is ruimte voor aanvullende ontwerpen voor submerken of voor koepelorganisaties.
Denk bijvoorbeeld aan Schoolbibliotheek. Of Romanadvies. Of Literatuurplein. Of Aladin, de vraagbaak van de openbare bibliotheek. Dat zijn allemaal aparte onderdelen van de bibliotheek. Die zijn vaak niet bekend genoeg. Het nieuwe merkbeeld laat ruimte om deze mee te nemen in de familie – en ze ook aan te prijzen als deel van ‘de bibliotheek’.
Los van grafische uitwerkingen en inrichting, zal de huisstijl zich dus ook ‘ontfermen’ over deze losse initiatieven. De vraag hoe we als bibliotheekmerk met al die submerken om moeten gaan is een andere. Daar besteden we nog apart aandacht aan. Want het hebben van vele titels en initiatieven – die voor de buitenwereld zelden direct herkenbaar en toeschrijfbaar zijn aan de bibliotheek – heeft vele nadelen. We zullen uiteindelijk bewegen één gezamenlijke paraplu met het centrale begrip ‘bibliotheek’ steeds opnieuw herkenbaar.. Dat wil zeggen dat we de bibliotheek – het woord bibliotheek ook - meer centraal willen stellen.

Eigenlijk niet. Iedereen beschouwt dit als een belangrijke ontwikkeling. Er zijn wel een paar bibliotheken die een andere persoonlijke voorkeur hebben – of die het huidige logo graag hadden willen integreren in hun eigen stijl. Maar iedereen begrijpt dat dat niet kan. Er is maar een enkeling die nu nog geheel zijn eigen weg zoekt en bijvoorbeeld toch geld uitgeeft om zelf een eigen stijl te bouwen.

De manual geeft richtlijnen hoe de huisstijl te vertalen naar diverse toepassingen. De gebruikersgroep zal de ontwikkelde producten met elkaar bespreken en beoordelen. En we willen een centraal besteltraject inrichten, waar bibliotheken simpel, snel en kostentechnisch interessant de diverse huisstijltoepassingen kunnen bestellen, waardoor het zoveel mogelijk in een hand blijft. Het is de verantwoordelijkheid van ons allemaal om alert te zijn op een goede toepassing van de huisstijl en dit in de gaten te houden.

Ja, iedere bibliotheek kan de gebruiksrechten krijgen voor gebruik in zijn bibliotheek. De VOB heeft deze rechten in beheer en afgekocht en kan (en zal) ze op aanvraag overdragen. Daarmee zijn er geen ontwerpkosten meer mee gemoeid.

Op dit moment is de basis beschikbaar: het beeldmerk (woordbeeld en vignet) en het gevelbeeld. Daarnaast is er een manual (te downloaden via www.debibliotheken.nl/merkbeeld) waarmee het eigen ontwerpbureau alle richtlijnen in handen heeft om aan de slag te gaan. Er wordt momenteel de laatste hand gelegd aan een set huisstijltoepassingen (briefpapier, enveloppen, visitekaartjes, met vriendelijke groet kaartjes etc.) waarmee een bibliotheek direct alles in huis heeft en het alleen maar op zijn eigen gegevens hoeft te laten aanpassen.
Beeldmateriaal
Er is een serie foto’s gemaakt die zich goed leent om het merk emotioneel te laden. Bijvoorbeeld te gebruiken in leaflets, als beeld op raampartijen of in advertenties. De foto’s komen rechtenvrij beschikbaar begin oktober en zijn alleen te gebruiken in combinatie met de nieuwe huisstijl. Ook deze worden via de ftp-server toegankelijk gemaakt.
Diverse andere huisstijltoepassingen
Er diverse ontwerpen (tassen, leaflets, administratiekaartjes, boekenleggers, stijlelementen voor de vormgeving van websites etc) in ontwikkeling waar veel vraag naar is. Die komen najaar 2009 beschikbaar.

Het lettertype van de nieuwe huisstijl is ‘The Mix’ . Voor bibliotheken is het niet nodig dit lettertype aan te schaffen. De gewone lopende teksten in brieven en op het beeldscherm kunnen in Helvetica, Verdana of Arial.
Voor het drukwerk van briefpapier, enveloppen, folders, jaarverslagen moeten drukkers en ontwerpers het lettertype ‘The Mix’ aanschaffen. Een complete set kost € 545,-- en kan online besteld worden via http://www.fontshop.com/fonts/singles/lucasfonts/themix_plain/. Centrale aankoop van dit lettertype lukte niet door de hoge prijs die men vroeg.

Nee die is er niet. Wel is er een manual beschikbaar met stijlelementen, lettertypes, kleurcodes etc waarmee de vormgeving van de eigen site volgens de huisstijl kan worden ingericht.

Welke huisstijltoepassingen verder ontwikkeld worden en hoe deze eruit komen te zien, wordt in overleg met de gebruikersgroep bepaald. Dit is een groep bibliotheken en bibliotheekorganisaties die de nieuwe huisstijl al gebruiken of op korte termijn gaan gebruiken. De groep bestaat uit marketeers en praktische gebruikers en is deels afkomstig uit de stuurgroep. Alle input uit het land is vanzelfsprekend welkom!

Voor deze situatie is een ‘overgangsset’ in ontwikkeling. De overgangsset wordt meer een set “voorschriften” – waarin de vrijheden aangegeven staan met de bijbehorende afspraak om binnen twee, uiterlijk drie jaar over te gaan. Er waren wat praktijkvoorbeelden van ‘overgangsmerken’ uitgewerkt, maar bij voortschrijdend inzicht bleek dat dit niet werkte: ze voldeden niet omdat het vermengen van 2 logo’s een diffuus beeld geeft van 2 sterke merken naast elkaar. Het uitgangspunt wordt nu dat naast het eigen logo de pay-off als een soort keurmerk wordt vermeld. De richtlijnen voor de overgangssituatie worden nog in de manual verwerkt.

Om het bestellen van huisstijlitems snel, simpel en goedkoop te houden en, even belangrijk, de huisstijl te bewaken!, is een landelijk, online besteltraject ingericht. Hiermee kies je online wat je wilt en in welke hoeveelheden tegen een vastgestelde prijs en krijgt het thuisbezorgd. Dat scheelt direct en indirect veel geld. Voor de eenvoudige zaken kan bij deze site ook ontwerpwerk uitgezet worden. Het besteltraject is sinds december 2009 online en wordt verzorgd voor Biblionet.
N.B. Overijssel heeft gekozen voor de D-lijn.