Gemeente en maatschappelijke organisaties dringen in Enschede sámen laaggeletterdheid terug

Gemeente en maatschappelijke organisaties dringen in Enschede sámen laaggeletterdheid terug

Landelijk is er steeds meer aandacht voor laaggeletterdheid. In Enschede heeft het college van B&W op verzoek van de gemeenteraad een uitvoeringsprogramma ontwikkeld om laaggeletterdheid en de bijkomende problemen terug te dringen. Wethouder Arjan Kampman: “We willen dat zoveel mogelijk mensen volwaardig mee kunnen doen in onze steeds complexer wordende samenleving, en het is een illusie dat we dit als gemeente alleen kunnen bereiken. Een ketenaanpak waarin verschillende organisaties vanuit hun eigen deskundigheid samenwerken om inwoners te ondersteunen, is essentieel.”

Een stevige aanpak vanuit de volle breedte

Ongeveer 24 procent van de Enschedeërs is laaggeletterd en daarmee is Enschede koploper in Twente. Ook staat de stad in de landelijke top drie. “Daar is ons textielverleden in terug te zien: we zijn van oudsher een stad met veel praktische arbeiders en een grote aantrekkingskracht voor migranten. Daar ervaren we nu de naweeën van”, vertelt Kampman. Kampman is wethouder van Werk en Inkomen, Emancipatie en Transformatie sociaal domein en heeft sinds 2020 de aanpak van laaggeletterdheid in zijn portefeuille. “De last die laaggeletterden ervaren zit in alledaagse dingen: ze begrijpen bijvoorbeeld de bijsluiters van medicijnen niet, kunnen formulieren van de Belastingdienst niet invullen of hebben moeite met het schrijven van een sollicitatiebrief. Laaggeletterdheid is dan ook een thema dat door alle levensgebieden heenloopt: wonen, werken, leren, zorgen. Die levensgebieden kun je niet los van elkaar zien - een mens is niet op te knippen. Vandaar dat een stevige aanpak vanuit de volle breedte nodig is. Een aanpak vanuit het sociaal domein.”

Laaggeletterdheid signaleren

“Als gemeente signaleren we in verschillende situaties problemen bij laaggeletterden”, gaat Kampman verder. “Inwoners hebben ons bijvoorbeeld nodig voor hun nieuwe paspoort of bij het aanvragen van een uitkering. Onze medewerkers merken het als iemand daar moeite mee heeft. Hier ligt voor ons als gemeente trouwens een belangrijke taak, want naast dat we mensen taalvaardiger kunnen maken, kunnen we sommige dingen natuurlijk ook minder complex maken. Via ons Direct Duidelijk-programma maken we daarom de gemeentelijke communicatie steeds begrijpelijker. Ook werken we voortdurend aan meer gebruiksvriendelijke (digitale) dienstverlening. Maar er gebeurt ook veel buiten de gemeente om. In het onderwijs bijvoorbeeld, waar bij sommige kinderen al op de eerste schooldag een achterstand wordt geconstateerd omdat ze nooit zijn voorgelezen of omdat er thuis geen Nederlands wordt gesproken. Of in de zorg, waar een huisarts merkt dat een patiënt niet begrijpt wat er precies aan de hand is. En pas als we op zoveel mogelijk plekken laaggeletterdheid bespreekbaar maken, zetten we écht iets in beweging.”

De cyclus van laaggeletterdheid doorbreken

Het uitvoeringsprogramma van het college van B&W gaat dan ook uit van een goede samenwerking tussen alle organisaties die op het gebied van laaggeletterdheid iets kunnen betekenen. Verder is het programma gebaseerd op twee pijlers: preventie en curatie. “We moeten voorkomen dat onze jongeren onvoldoende geletterd het onderwijs verlaten. Daarom helpen we onze jeugd zo goed mogelijk bij de ontwikkeling van hun basisvaardigheden. Maar curatie is even belangrijk. Ouders worden daarom zoveel mogelijk betrokken, zodat ouders die taalarm zijn ‘opvallen’ en door beroepskrachten en vrijwilligers gestimuleerd kunnen worden om óók aan hun vaardigheden te werken. Zo leren ze hoe ze hun kinderen kunnen stimuleren in hun taalontwikkeling én verhogen ze hun eigen zelfstandigheid en zelfvertrouwen. Door deze combinatie van preventie en curatie doorbreek je uiteindelijk de cyclus van laaggeletterdheid.”

Het Huis van Taal en Meedoen

Volwassen laaggeletterden hebben in Enschede goede mogelijkheden om aan hun basisvaardigheden te werken. Het Huis van Taal en Meedoen speelt hier een belangrijke rol in. Dit is een samenwerkingsverband van de gemeente (als regievoerder), de Bibliotheek, Alifa, het Leerwerkloket Twente, M-Pact, Power, het ROC van Twente, SIVE en de Stichting Lezen en Schrijven. In het Huis van Taal en Meedoen kunnen mensen onder meer terecht voor informatie over het taalaanbod van al deze partners, een verwijzing naar een passend leertraject of begeleiding naar passend vrijwilligerswerk.

Een andere functie van de Bibliotheek

“Zoals gezegd is een ketenaanpak waarin verschillende organisaties vanuit hun eigen deskundigheid samenwerken essentieel. Die aanpak komt tot leven in het Huis van Taal en Meedoen, dat heel bewust gevestigd is in de Bibliotheek”, vertelt Kampman. “De Bibliotheek is namelijk dé plek waar je mensen enthousiast kunt maken over lezen. Wat je interesses ook zijn, bij de bieb is er immers wel een boek over te vinden. Daarnaast is het dé plek waar je mensen met elkaar in contact kunt brengen. Je kunt er discussieavonden bijwonen, een cursus volgen of gewoon een praatje maken. Door de vestiging van het Huis van Taal en Meedoen maken meer mensen kennis met die functie van de Bibliotheek.”

Kansen voor andere bibliotheken

“Hier liggen ook kansen voor andere bibliotheken”, vervolgt Kampman. “Als Bibliotheek moet je je bestaan niet alleen ontlenen aan het feit dat mensen boeken bij je kunnen huren. Hoe sneller je inziet dat jouw pand óók een plek is voor ontmoeting én hoe meer je hierin samen met andere partners uit het sociaal domein optrekt, hoe groter de kans dat jouw Bibliotheek een belangrijke plek in het sociale leven van mensen gaat innemen. En dan lever je pas écht een bijdrage aan het terugdringen van laaggeletterdheid.”

Meer informatie

Lees hier het uitvoeringsprogramma laaggeletterdheid van de Gemeente Enschede.